Wat zijn vroege tekenen van een onveilige situatie of grensoverschrijdend gedrag? Lees hieronder hoe je dit herkent bij jezelf en bij anderen. Hierbij hebben we het over sociale en psychologische (on)veiligheid.
Signalen bij jezelf
Het is soms moeilijk om de vinger te leggen op grensoverschrijdend gedrag of onveilige situaties. Lichamelijke signalen kunnen duiden op een gevoel van onveiligheid: spanning in je borst, een samentrekkende maag, gespannen schouders, oppervlakkige adem, jezelf klein maken, oogcontact vermijden, extreme vermoeidheid na een werkdag of bepaalde werksituaties, piekeren, slecht slapen, hoofdpijn en andere fysieke klachten.
Naast lichamelijke signalen zijn er ook gedragsmatige en cognitieve signalen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen in onveilige situaties hun gedrag onbewust aanpassen als overlevingsstrategie, lang voordat ze de situatie bewust als onveilig benoemen.
Voorbeelden hiervan zijn:
- Je past wat je zegt aan op basis van wie erbij is, niet op basis van wat je werkelijk vindt.
- Je bereidt gesprekken overdreven goed voor uit angst voor de reactie van een bepaald persoon.
- Je vermijdt bepaalde onderwerpen, plekken of mensen zonder dat je precies weet waarom.
- Je relativeert of bagatelliseert dingen die je dwarszitten: "het valt wel mee", "zo is hij nu eenmaal", "ik stel me aan."
- Je merkt dat je jezelf aanpast om geen negatieve reactie uit te lokken of grensoverschrijdend gedrag te voorkomen.
Signalen in een groep
Wat zijn signalen van op groepsniveau die wijzen op een onveilige cultuur? Bekijk voorbeelden van patronen hieronder.
- Ongewenste gedragingen (zoals discriminatie, pestgedrag, intimidatie of agressie) worden geaccepteerd of verzwegen.
- Niemand spreekt de leidinggevende of machtsfiguur tegen, ook niet als er duidelijk iets mis gaat of als er ongewenst gedrag vertoond wordt.
- Fouten worden verzwegen of de schuld wordt aan anderen gegeven.
- Er wordt veel gepraat achter iemands rug, maar weinig direct gecommuniceerd.
- Nieuwe mensen passen zich snel aan de bestaande cultuur aan zonder vragen te stellen.
- Er is een duidelijk onderscheid tussen wat mensen zeggen in een groep en wat ze zeggen als je ze apart spreekt.
- Humor wordt gebruikt om spanning te verdoezelen of om grenzen af te tasten.
- Mensen worden anders behandeld op basis van hun identiteit.
