Ik wil het bespreken
Grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken is voor veel mensen al moeilijk. Als zzp’er komt daar nog een extra laag bij. Je bent afhankelijk van de relatie, je reputatie staat op het spel en er is zelden een formele structuur die jou als zzp'er dekt. Toch kan een goed gesprek het verschil maken. De tips hieronder helpen je om dat gesprek zo effectief mogelijk voor te bereiden en te voeren.
Check of het veilig is om het gesprek aan te gaan.
Je hoeft iemand niet zelf aan te spreken als je verwacht dat dit de situatie onveiliger maakt of gevolgen kan hebben voor je positie. Als je twijfelt, kun je eerst advies vragen.
Handel weloverwogen
Ga na wat je wilt bereiken: wat is de beste uitkomst en wat is een alternatieve uitkomst als er niks verandert?
Kies je moment bewust
Timing en context bepalen voor een groot deel hoe een gesprek landt. Personen in machtsposities reageren defensiever als ze zich publiekelijk aangesproken voelen, omdat dit hun status bedreigt. Een gesprek direct na een incident, op de set of voor een groep, werkt zelden goed. Zoek een rustig moment, bij voorkeur een-op-een en buiten de directe werksituatie. Vraag expliciet om een kort moment.
Voorbeeld: "Ik wil graag even iets met je bespreken, heb je daar ruimte voor?"
Benoem concreet gedrag en impact
Personen die grensoverschrijdend gedrag vertonen, zijn zich hier vaak niet bewust van. Een aanpak gericht op intentie ("je deed dit bewust") roept weerstand op. Benoem in plaats daarvan het concrete gedrag en het effect daarvan op jou: beschrijf de situatie feitelijk, benoem hoe het op jou overkwam, geef aan wat je nodig hebt en doe een concreet verzoek.
Voorbeeld: "Toen je je stem verhief tijdens de repetitie merkte ik dat ik me daarna niet meer vrij voelde om vragen te stellen. Ik werk beter als feedback rustig wordt gegeven. Zou je dat een volgende keer op die manier kunnen doen?"
Verbind jouw behoefte aan het gedeeld belang
Mensen in een machtspositie zijn responsiever als jij hun belang expliciet benoemt. Een regisseur, artistiek leider of andere persoon in een machtspositie wil een goede productie. Verbind jouw behoefte aan veiligheid aan dat gezamenlijke doel.
Voorbeeld: "Ik breng dit ter sprake omdat ik denk dat het de samenwerking ten goede komt. Als ik me vrij voel om vragen te stellen en dingen aan te geven, kan ik beter presteren."
Gebruik vragen in plaats van uitspraken
Open vragen openen een gesprek waar uitspraken het juist sluiten. Vragen nodigen uit tot reflectie en verlagen de druk voor de ander om in de verdediging te gaan.
Voorbeeld: "Hoe heb jij de samenwerking de afgelopen tijd ervaren?" of "Is er een manier waarop we dit anders kunnen aanpakken?"
Bereid je voor op weerstand
Niet elk gesprek verloopt zoals je hoopt. Bereid van tevoren een rustige reactie voor op een afwijzende of defensieve reactie, zodat je in het moment niet overrompeld wordt. Een handige techniek is een mentale stap terug nemen om niet meteen te reageren op wat de ander zegt, maar bij je eigen positie te blijven.
Voorbeeld: "Ik begrijp dat je het anders ervaart. Ik wilde het in ieder geval gezegd hebben." Leg het daarna kort schriftelijk vast.
Als je het gevoel hebt niet verder te komen of niet wordt gehoord, kan het helpen om iemand in te schakelen om erover te praten. Dit kan een collega zijn die je vertrouwt, een leidinggevende of een mede-zzp'er, maar ook een onafhankelijke vertrouwenspersoon die naar je kan luisteren en met je kan meedenken over een vervolgstap.
Wat als het gesprek niet de juiste keuze is?
Soms is het gesprek voeren niet de veiligste of verstandigste keuze. Dat is geen zwakte, maar een realistische inschatting van de situatie. Zorg dat je goed nadenkt over alternatieve uitkomsten en de impact ervan. Eén van de respondenten in het vooronderzoek zei: "De enige machtspositie die je als zzp'er hebt, is weglopen."