Fatma Genc is trainer en adviseur op het gebied van sociale veiligheid, inclusie en machtsdynamieken.Voorheen werkte zij ruim vijftien jaar in de theater- en televisiewereld. We spraken haar over haar ervaringen in de sector, omgangsvormen op de werkvloer en wat volgens haar nodig is om sociale veiligheid te versterken.
"We hebben het vaak over grote incidenten, maar sociale veiligheid zit juist in de manier waarop mensen iedere dag met elkaar omgaan.”
Ik geef trainingen en workshops over sociale veiligheid, inclusie, machtsverhoudingen en grensoverschrijdend gedrag. Daarbij werk ik met organisaties, teams en leidinggevenden om bewustwording te creëren en mensen praktische handvatten te geven.
Ik heb ruim 15 jaar in de media gewerkt en ik ben al vrij vroeg begonnen in het theater. Vanaf mijn tiende toerde ik het land rond in professionele theaterproducties en later werkte ik veel voor televisie. Daarna heb ik media en cultuur gestudeerd omdat ik wilde begrijpen welke invloed beeldvorming en stereotypen hebben op mensen. In mijn eigen loopbaan kwam ik regelmatig situaties tegen die ik nu zou omschrijven als sociaal onveilig. Die ervaringen, gecombineerd met mijn interesse in gedrag en cultuur, komen nu samen in mijn werk als trainer.
Ik vind het het allerleukst om voor een groep mensen te staan en gedachtegoed over te brengen dat uiteindelijk leidt tot impact. Daarom probeer ik op de plekken waar ik kom bewustwording te creëren en gesprekken op gang te brengen. Als ik merk dat ik mensen bereik en iets in beweging kan zetten, geeft dat veel voldoening.
Omdat ik zelf heb ervaren wat een onveilige omgeving met mensen kan doen.Tijdens mijn carrière merkte ik dat er ervaringen onder zaten waardoor ik een deel van mijn liefde voor het vak verloor.
Ik zie vaak dat mensen met ontzettend veel passie aan een carrière beginnen, maar onderweg iets verliezen doordat ze te maken krijgen met grensoverschrijdend gedrag, uitsluiting of een cultuur waarin hun stem niet gehoord wordt.
Dat zie ik niet alleen terug in de media- en cultuursector, maar eigenlijk overal. Ik geloof dat iedereen moet kunnen meedoen en zichzelf moet kunnen zijn op het werk. Als bepaalde mensen structureel minder ruimte krijgen of afhaken omdat een omgeving niet veilig voelt, verliezen we waardevolle perspectieven, ideeën en talent.
De dagelijkse omgangsvormen. Hoe gaan we met elkaar om op een set, tijdens een productie of binnen een organisatie? We hebben het vaak over grote incidenten, maar sociale veiligheid zit juist in de manier waarop mensen iedere dag met elkaar omgaan.
In de creatieve sector hoor je nog vaak: "Dit is een risicovak", of: "Je moet er gewoon tegen kunnen." Zeker op producties waar de druk hoog is, met lange werkdagen en de deadlines strak zijn. Maar daarmee normaliseren we soms gedrag dat eigenlijk niet professioneel is.
Ik zie bijvoorbeeld dat er onder hoge druk hard of respectloos wordt gecommuniceerd. Mensen worden afgekapt, ideeën worden weggewuifd of feedback wordt persoonlijk gemaakt. Dat lijkt misschien klein, maar het bepaalt wel hoe veilig iemand zich voelt om zich uit te spreken. En juist dat is belangrijk: onderzoek van Amy Edmondson laat zien dat psychologische veiligheid leidt tot beter samenwerken, leren en presteren.
Daarnaast zie ik dat de sector vaak een ons-kent-ons-wereld is. Nieuwe stemmen of mensen met andere ideeën komen er niet altijd makkelijk tussen, waardoor waardevolle perspectieven en talent verloren gaat. Sommige mensen verlaten de sector uiteindelijk omdat ze denken: zo graag wil ik dit werk ook weer niet doen.
Wat ik in de praktijk zie, is dat het begint bij bewustwording: echt scherp krijgen waar we het over hebben als we spreken over sociale en psychologische veiligheid. Door de aandacht rondom bijvoorbeeld #MeToo is er ook veel discussie ontstaan over wat wel en niet als onveilig wordt ervaren, en daardoor ontstaat soms ook verwarring of vermoeidheid rond de term zelf. Daarom helpt het enorm om het concreet te maken: wat valt er precies onder sociale veiligheid, en wat betekent dat in het dagelijks werk?
Wat daarbij goed werkt, is het vertalen van abstracte begrippen naar duidelijke kaders en afspraken. Vanuit het werk dat ik onder andere met Fairspace doe, zie je dat er veel kennis en data is over wat veilige en onveilige werkculturen zijn. Als je dat concreet maakt, kun je ook beter benoemen wat organisaties wettelijk en professioneel gezien moeten regelen: beleid, protocollen en een duidelijk handelingsperspectief voor wanneer het misgaat.
Daarnaast is het belangrijk om dat niet alleen op organisatieniveau te zien, maar juist ook op teamniveau. In zowel grote productiehuizen als kleine organisaties of hechte creatieve teams lopen werk en persoonlijke relaties vaak door elkaar heen. Juist dan is het extra belangrijk om expliciete afspraken te maken over hoe je met elkaar omgaat.
Blijf het gesprek voeren over macht en verantwoordelijkheid. Iedereen heeft invloed op de cultuur van een organisatie, maar mensen in leidinggevende functies hebben daarin een extra belangrijke rol.
Vraag jezelf regelmatig af: welke invloed heeft mijn positie op anderen? Welke privileges heb ik ten opzichte van mijn collega’s? Hoe geef ik feedback? Hoe reageer ik als iemand een probleem aankaart? Dat bewustzijn kan veel verschil maken.
Daarnaast zou ik willen aanmoedigen om actief op te komen voor elkaar. Zeker in sectoren waar veel freelancers werken, kan het moeilijk zijn om zelf iets aan te kaarten. Juist daarom is het belangrijk dat collega's en omstanders verantwoordelijkheid nemen wanneer zij zien dat iets niet oké is.